İMAM-I AZAM`I DiGERiMAMLARDAN AYIRAN ÖZELLiKLERi

imam-i Azam´in, kendinden sonra gelen imamlardan, farkli özellikleri vardir. Simdi bunlari sirayalim:

1- imam, daha önce de ifade edildigi gibi Sahabe-i Kiramdan bir toplulugu görmüstür. Cesitli tariklerden rivayet edildigi üzere Peygamber Efendimiz:

"
Beni görene, beni görenleri görene, bunlari görenlere ne mutlu!" buyurmustur.

imam. Peygamber Efendimiz tarafindan medhedilen bir zamanda dogmustur. Zira Peygamber Efendimiz:

"insanlarin hayirlisi benim cagdaslarimdir, sonra onlari takip edenler, daha sonra da müteakiben gelenlerdir".(Buhari, el-Camiu´s-Sahih, (Kahire 1958), c. V, s. 3-4; Muslim,el-Camiu´s-Sahih, (Kahire 1955), c. IV, s. 1963.)

"Zamanlarin hayirlisi benim icin de bulundugum zamandir. Sonra ikincisi, daha sonra da ücüncüsü hayirlidir".(Muslim,Camiu´s-Sahih, c. IV, s. 1965.) buyurarak Imam´in bulundugu Zamani ve nesli medh etmistir. (Bu üc nesil, üc tabaka olarak kabuledilmis, buna göre tanimlar yapilmistir. Bu Sahabi´nin vefati olan Hicri 103 tarihi Sahabe devrinin sonudur. Bu Sahabi´nin gören,Halef b. Halife´nin vefat tarihi olan Hicri 181 yili da Tabiin devrinin sonu sayilmistir. Tebe-i Tabiin devri ise Hicri 220 yilinda sonra erdigi kabul edilmistir. Bkz. Dr. Subhi es-Salih, Hadis İlimleri ve Hadis İstilahlari, Cev. M. Yasar Kandemir, (Ankara1973), s. 306-307.)

2- Ebu Hanife, Tabiin devrinde ictihad etmis, fetvalar vermistir. Imam A´mes, Hacca gitmek üzereyken, Ebu Hanife´ye bir adamini göndererek Hacc´in menasikini yazmasini istemisti.(İbn Abdilberr, el- İntika, s. 126.) Imam A´mes, Suleyman b. Mihran el-Kahili, el-Kufi: Vefati, H. 148/765.Muhaddisunden ve Tabiindendir. Bkz. Mizanu´l-İ´tidal, c. II, s.224.) Haccin menesikini Ebu Hanife´den yaziniz. Zira Hacc´in farz ve nafilelerini ondan daha iyi bileni bilmiyorum." derdi.

Imam A´mes´in bu sehadetine dikkat et. Böyle bir sehadet, Imam-i Azam´dan baska hic kimse hakkinda görülmemistir.

3- Ayni devirde yasayan bircok büyük alimlerin, Amr b. Dinar (Amru´bnuDinar, el-Cumahi, Hicaz´in meshur muhaddisindendir. Hadiste Huccet´tir. İbn Hanbel´e göre İbn Uyeyne bu alimden hadis rivayet etmistir. Mizanu´l-İ´tidal, c. III, s. 260.) gibi Muhaddislerin Imam´dan rivayette bulunmalari da onun özelliklerindendir.

imam, bir gün halife Mansur´un huzuruna girmisti. isa b. Musa´da oradaydi. isa b. Musa, Halife´ye dönerek dedi ki :

Ey Mu´minlerin emiri! Bugün dünyanin yegane alimi bu kisidir.

Halife :

ilmi kimden aldiniz, dedi. Ebu Hanife su cevabi verdi :

Ömer´den ilim alanlar vasitasiyla Hz. Ömer´den,Ali´den ilim alanlar vasitasiyla Hz. Ali´den, ibn Mes´ud´dan ilim alanlar vasitasiyla da ibn Mes´ud´dan aldim, (Allah hepsinden razi olsun).

Bunun üzerine halife Mansur :
Sen isini gayet Saglam tutmussun. ilmi kaynagindan almissin, dedi. (Hatib-i Bagdadi,Tarih-i Bagdat, c. XIII, s. 334´den.)

4- imam´in ashabinin ve ögrenilerinin sayilarinin coklugudur. Bu özellige kendinden sonra gelen hic bir imam sahip olamamistir. Bu kesindir.

Bir adam,Veki´in yaninda, Ebu Hanife hata etti, demisti. Veki (İmam Veki b.el-Cerrah, el-Kufi: Vefati, H. 197/812. Tebe-i Tabiin, Muhaddisindendir. Sevri , Evzai ve Hisam b. Urve´den rivayet etti.Fikihta Ebu Hanife´nin kavilleri ile fetva verirdi. Krs.Miftahu´s-Saade, c. II, s. 77, 253-256; Mizanu´l- İtidal, c. IV,s. 335-336.) adami konusmaktan men ederek dedi ki :

Bu sekilde mertebesi düsük insanlar konusur. Hatta onlar daha sapik kimselerdir. Bir insan nasil hata eder! Yaninda Ebu Yusuf ve Muhammed gibi fikih imamlari, bir o kadar hadis imamlari, bir o kadar da lugat ve arabca alimleri, zuhd ve takva´da Fudayl b. Iyaz ve Davud-i Tai (Davud b. Nusayr et-Tai, el-Kufi: Vefati, H. 165/782. İmam-i Azam´in büyük ashabindan, asli Horasanli, Zuhd ve takvasiyla meshur bir alimdir. Bkz. Miftahu´s-Saade, c. II, s. 250-253.) gibi kisiler varken nasil hata edebilir. Böyle ashabi olan kimse hata edebilir mi? Eger hata etseydi bunlar onu hakka yöneltirlerdi.

5-Fikih ilmini ilk defa tedvin/yazan eden, fikih bablara ve kitablara ayirmak süretiyle ilk tertibini yapan ki bu usul hala zamanimizda uygulanmaktadir, Ebu Hanife´dir. Imam Malik, Ebu Hanife´nin bu usulune tatbik ederek Muvatta´ini hazirladi. Bundan önce böyle tertib bulunmadigindan, hafizlara dayaniyordu. Kitabu´l-Feraiz ve Kitabu´s-Surut´u ilk ihdas eden Ebu Hanife´dir.

6-Baska mezhebin bulunmadigi ülkelerde ilk defa onun mezhebi yayilmistir. Hindistan, Sind, (Pakistanin güney kismina, yaklasik olarak 100 bin kilometre karelik bölgeye denir), Maveraunnehir (Ceyhun nehrinin ötesinde kalan Türk illerinin tamanina verilen isim), Anadolu bu ülkeler arasindadir.

7- Kendi kazanci ile nefsinin ve talebelerinin ihtiyacini giderdigi gibi hicbir hediye kabul etmezdi. Özellikle devlet adamlarindan. Tevaturle sabit olduguna göre cok ibadet eder, zuhdu kuvvetli, hac, Umre, ve saire ibadeti cok olan kimseydi.

8- Yine imam´a mahsus bir özelliktir ki, Imam mazlum olarak, hapiste, zehirlenerek vefat etmistir. (Menakib- imam-i Azam Sf. 75-78/İbn Haceri´l-Heysemi)