AKİD

Baglamak, dügüm vurmak, bir şeyi digerine saglamcatutturmak, saglamlaştirilmiş sözleşme. Baglama tek tarafli, iki tarafli, maddi veya manevi nitelikte olabilir. İpi baglamak, alisverişi noktalamak veya taahhüdde bulunmak gibi. “Yine niyet ve kararini bir şeye bagladi.” “Satim, evlilik ve kira akdi yapti”gibi sözlerde bu anlam vardir. Cogulu “ukud”tur. Bu sözlük anlami terim anlamini da icine alir. (İbnu´l-Manzur, Lisanu´l-Arab Beyrut (t.y.), III, 296 vd., Akd mad.)

“Akid” (Akit veya Akd) bir terim olarak; tek yanli iradeyle veya birden cok kişiler arasinda yapilan bütün hukuki tasarruf demektir. Burada tarihe alim-satim, kira gibiakidler girdigi gibi; yemin, boşama gibi tek yanli iradeyle oluşsan akidler de girer.

Mecelle´nin tarifi şöyledir:
“Akid, tarafeynin bir hususu iltizam ve taahhüd etmeleridir ki icab ve kabulun irtibatindan ibarettir.”

Akidler genel ve özel olmak üzere ikiye ayrilir. Genel akid, kişinin bir fiile azmettigi her şeydir. Bu, vakif, ibra, boşama ve yemin gibi tek kişinin iradesi ile olsun; yahut meydana gelmesi satim, kira, vekalet ve rehin gibi iki kişinin iradesine bagli nulunsun sonuc degişmez. Bu mana mutlak borclanmayi kapsar. Burada akid kelimesi borclanma, yükümlülük altina girme kelimesi ile eş anlam ifade eder.

Özel akid ise; hükmü mahallinde sabit olan meşru bir şekil üzere icab ile kabulun birbirine baglanmasidir. Başka bir deyimle akdi yapanlardan birisinin sözü, digerine, sonucu mahallinde ortaya cikan bir şekil üzere baglanir.(İbn Abidin, Reddu´l-Muhtar, II, 355, Emiriyye; Mecelle, madde,103, 104).

Bir şahis digerine “Sana bu kitabisattim”deyince, bu “icab”tir. Digeri, “Satin aldim”derse,bu da “kabul”olur. İcab, kabul ile baglandigi ve bunlar şer´an gecerli ehliyete sahip olduklari zaman, satim akdi mahallinde Sabit olur ki, burada mahal (konu) “kitab”tir. Hükmü de, satilanin mülkiyetinin müşteriye gecmesi ve saticinin da müşterinin zimmetinde, satiş bedeline hak kazanmasidir. İcab ve kabul, taraflarin rizasina delalet eden fiildir.

Bunun meşru şekilde olmasi gerekir. Meşru olmayan bir konuda yapilacak akid gecersizdir. Bir kişiyi öldürmek, onun tarim ürünlerini ateşe vermek veyamalini calmak yahut mahrem hisimlarla evlenmek gibi. Buna göre, icab ile kabul İslam´in öngürdügü şekilde baglanmayi, akdi dogrurur. Bazen iki irade birleşir, fakat İslam´in aradigi şartlar bulunmadigi icin akid batil olur.(Şamil İslam Ansiklopedisi Ct. 1.Sf. 86/Heyet)